Welkom op de Werkvorm Wiki

In het verleden schreef ik een aantal posts over werkvormen om namen te onthouden, voorstelrondjes te doen, groepjes door elkaar te husselen en een cursus goed af te sluiten.

Gaandeweg verliezen die posts hun actualiteit en zichtbaarheid, maar niet hun waarde. In die zin is een post misschien niet het meest geschikte communicatiemiddel om het over werkvormen te hebben.

Vandaar, dat ik u met trots presenteer:

De Werkvorm Wiki!

Ik heb gekozen voor wikidot omdat ik de lay-out prettig vind en vervelende reclame achterwege blijft.

In de wiki heb ik ook de reacties op mijn posts over dit onderwerp verwerkt. Waarvoor dank!

Zoals dat een wiki betaamt, is ie niet af maar immer evoluerend. Mochten jullie mee willen evolueren, van harte welkom!


Marina

Groepsvorming: verdeel en heersch

Als ik mijn cursisten laat samenwerken in groepjes, ga ik bij de selectie van de groepsleden meestal het rijtje af. Mensen die naast elkaar gaan zitten zijn zo tot elkaar veroordeeld.

Soms is dat prima. Mensen zijn niet voor niets naast elkaar gaan zitten. Misschien voelen ze zich daardoor veiliger in de groep.

Maar zeker als de cursus meerdere dag(del)en duurt, kan het zinvol zijn de groepjes eens lekker door elkaar te husselen. Mijn ervaring leert dat dat niet spontaan gaat. Mensen gaan de volgende cursusdag meestal op precies dezelfde plek zitten als de eerste.

Hoe kun je groepen op een willekeurige manier verdelen? Hieronder een aantal voorbeelden in oplopende speelsheid.

• Op je nummer gezet
  
• Je geeft je cursisten - op het rijtje af - een oplopend nummer. Stel dat je vier groepjes van vier wilt maken, dan zeg je vier keer '1, 2, 3, 4'. Cursisten die nummer 1 kregen, maken een groepje en hetzelfde geldt voor cursisten die nummer 2 kregen, enzovoort
• Kleur bekennen
• Maak groepjes van cursisten die dezelfde kleur trui, broek, sokken of ogen hebben
  
• Alfabet
• Laat je cursisten zich opstellen in alfabetische volgorde van hun voornamen. Vervolgens ga je dan wel het rijtje af voor het samenstellen van de groepjes
• De vragenstroom*
• Stel je cursisten achter elkaar een aantal vragen. Let goed op en stel dan groepen samen op basis van de vingers die omhoog zijn gestoken. Voorbeelden van vragen:
  
• "wie heeft een kat?"
• "wie heeft zich vanmorgen verslapen?
• "wie kijkt er naar Boer zoekt Vrouw?"
  
• "wie houdt er van zwemmen?"
• "wie heeft er wel eens parachute gesprongen?"
  
• enz.
• Paren**
• Maak kaartjes van voorwerpen of onderwerpen die bij elkaar horen. Hussel ze door elkaar en laat je cursisten de persoon zoeken met het kaartje dat bij zijn of haar kaartje past. Voorbeelden (voor het vormen van tweetallen):
• Zwart-Wit, Groot-Klein
• Mozilla Firefox-Internet Explorer
• Bill Clinton-Hillary Clinton (Soms blijft er één drietal te verdelen. Daar heb je dan een extra kaartje voor. Bij dit voorbeeld zou je dan Monica Lewinsky toe kunnen voegen :-))
• Puzzelen**
• Je verknipt zoveel foto's of ansichtkaarten als je groepjes wilt vormen in zoveel stukjes als elke groep groot moet zijn. Verdeel de stukjes willekeurig over de groep en laat je cursisten de puzzel van hun groepje compleet maken
• Hindu**
• Plak gekleurde stickertjes op het voorhoofd van je cursisten. Het aantal kleuren bepaalt het aantal groepen. De hoeveelheid per kleur bepaalt de grootte van de groepen. Laat je cursisten vervolgens - zonder woorden - uitzoeken bij welk groepje ze horen

Hebben jullie nog leuke toevoegingen?

M.

* Gebaseerd op de ImprovEncyclopedia (worth a visit!)
** Gebaseerd op het boek Energize II (leuk boek met werkvormen)

Plaatje via

Othello's vergissing

"Het was een lastig moment in de cursus. De onrust in de groep was voelbaar. Vooral Simon (de man in het plaatje) leek moeite te hebben om het te volgen".

Wat voor emotie vertoont Simon volgens jou?

En verandert zijn emotie na het lezen van het volgende verhaaltje?

"Simon had zich al niet zo lekker gevoeld toen hij de cursus vanmorgen instapte. In de morgen ging het nog wel, maar nu voelde hij ineens een pijnscheut door zijn hele lichaam trekken".



De manier waarop wij emoties beoordelen, hangt af van de context waarin zij zich aan ons voordoen. Tot zo ver niks aan de hand. Maar wij - de gezichtslezers - zijn er zelf ook érg goed in om de context in te vullen (erbij te verzinnen). En daarmee kunnen we de plank dus flink mis slaan!

Daar is zelfs een naam voor: Othello's vergissing*.

In het toneelstuk Othello van William Shakespeare ziet Othello de angst op het gezicht van zijn vrouw Desdemona ten onrechte aan voor een teken van haar (vermeende) ontrouw. Maar Desdemona is oprecht geschrokken van de onterechte woede van haar man. Othello heeft zijn besluit echter al genomen: hij doodt zijn - onschuldige - vrouw ....

Om een gezichtsuitdrukking zuiver te beoordelen, moeten we onszelf even buiten spel kunnen zetten. Want ons eigenbelang verleidt ons tot het invullen van die context en tot het trekken van conclusies. En die zijn lang niet altijd in ons voordeel, zo leerde ik eens van mijn cursiste Marleen B. (Dank je Marleen :-))

"Jumping to conclusions", zeggen de Engelsen zo mooi.

Hoe kun je dan wél omgaan met onrust, verbeten gezichten, vragende ogen enzovoort? En hoe zet je je eigen emoties daarbij buitenspel?

• Vraag je eerst af of de onuitgesproken emoties jou, de cursist of de groep belemmeren in het leerproces.
• Is het antwoord "NEE", dan hoef je (nog) niks te doen
  
• Is het antwoord "JA" dan zou je het volgende kunnen doen:
  
• Je maakt de emoties bespreekbaar.
  
• Stel je op als een OEN**: Open, Eerlijk en Nieuwsgierig. Zinnen als "Ik heb het idee dat je er even niet helemaal bij bent?" of "Zie ik daar vragende ogen?" geven de cursist de ruimte zijn of haar context bloot te geven. Of er een eigen draai aan te geven.
  
• Je kiest ervoor de emoties (nog) niet bespreekbaar te maken. Hoe?
  
• Gebruik HUMOR! (Trainers én cursisten moeten zichzelf niet al té serieus nemen :-)). Humor is het meest effectief als het past bij de situatie én bij jezelf (grapjes van anderen vertellen werkt meestal niet!) . Valt de grap niet goed, lach dan om jezelf.
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
• Zet de groep even op een ander been (leid ze af). "OK. Korte pauze. Het is blauw en het begint met een L. Wie weet wat het is?"
• Kijk even op je horloge of het misschien tijd is voor een echte break! Soms kun je zo opgaan in je verhaal, dat je vergeet dat cursisten niet kunnen leren als hun maag knort of als hun geest hunkert naar caffeïne. Houd die pauze op tijd! Dat voorkomt wazige blikken die niks met de cursusinhoud te maken hebben (En zorg voor gróte voorraden koekjes!! Dat is even een reminder voor mezelf, want die vergeet ik nogal eens..)
• ..
  

Hoe ga jij om met onbenoemde emoties die leven in de groep?

Ik ben er erg benieuwd naar! Ook als deze blogpost al een week, een maand, drie maanden of ouder is!

M.

* uit de special "Psyche en Brein" nr. 05 van Eos Magazine en Scientific American
** uit het boek "Aan de slag met teamcoaching" van Marijke Lingsma

Simon via
Cartoon via

Het sluitstuk van de cursus

Instead of focusing on endings,
farewells can be a time to celebrate successes!

Nancy Henry

En dan is het zover: de cursisten en jij gaan ieder hun eigen weg. Einde van het groepsproces. Hoe laat je je cursisten los? Niet zomaar! Ook afscheid nemen van de groep moet zorgvuldig gebeuren. Het bepaalt mede hoe cursisten terugkijken op hun leerervaring.

Hoe kun je afscheid nemen van elkaar en het leerproces? Hieronder een aantal mogelijkheden. Vul gerust aan!

• Goede voornemens*
• Laat cursisten hun goede voornemen formuleren. Om te zorgen dat het voornemen kans van slagen heeft, moet het MAP (Meetbaar, Actief en Persoonlijk) zijn.
  
  • Meetbaar (Controleerbaar. Woorden zoals "iets", "beter", "meer", "vaker", "anders" of "een stukje" zijn dus taboe)
  • Actief (wat ga je wél doen (niet wat ga je niet doen))
  • Persoonlijk (in de ik-vorm)
    
  Laat duo's feedback geven op elkaars voornemen. "Is het wel MAP?", "Hoe ga je ervoor zorgen dat je dit ook echt gaat doen?". Daarna een plenaire bespreking
  
• Visualisatie**
• Deelnemers stellen zich voor dat zij elkaar over een jaar tegenkomen op het station en ze vertellen elkaar hoe zij terugkijken op de cursus. Wat hebben ze vastgehouden? Wat zijn ze weer kwijtgeraakt? Stimuleer de cursisten te overdrijven, uit te vergroten
  
• Brief aan zichzelf**
• Deelnemers schrijven een brief aan zichzelf met hun goede voornemen en doen die in een envelop geadresseerd aan zichzelf. De trainer stuurt deze brief na een aantal weken toe aan de cursist
  
• Schatkist
• Een cursist schrijft op een briefje het belangrijkste dat hij/zij heeft geleerd en gooit het briefje opgevouwen in een "kist". Vervolgens kan iedereen er een briefje uitpakken en vertellen of - en waarom - ze dit leerpunt wel of niet onderschrijven
• Verhaal van cursusbegin tot cursuseind
• Je zit in een kring. De trainer of cursist 1 begint met één zin over het begin van de cursus, cursist 2 haakt aan. Als je bij de laatste cursist bent gekomen is de hele cursus aan bod gekomen.

En dan kun je het niet langer rekken en ....

• Geef je de cursist een cadeautje
• Kies bij voorkeur een cadeautje dat iets te maken heeft met het geleerde. Mijn cadeautjes repertoire tot nu toe: een kaart met daarop een persoonlijke boodschap, koffiebekeronderzetters die in elkaar passen maar ook los te gebruiken zijn, een ballon met tekst en - deze valt in vruchtbare aarde - een chocolade verrassingsei om thuis open te maken (Natuurlijk geef je het cadeautje pas nadat de evaluaties zijn ingevuld. Je wilt niet van omkoperij beticht worden ;-))
• Tracteer je
  
• Geen tijd of budget voor een informele borrel na afloop? Een glaasje Jip en Janneke bubbelchampagne doet ook wonderen!
• Hou je het afscheid open
  
• Voor sommige mensen (of bij sommige curssussen) is het fijner dat het afscheid niet definitief is. Bied dan de mogelijkheid om nog contact op te nemen indien nodig. De praktijk leert dat dit zelden gebeurt, maar het maakt het afscheid makkelijker

Heb je je cursisten losgelaten? Dan is het afkicken geblazen.

Mij helpt het om meteen de volgende dag de factuur te schrijven en de winkel in te gaan om alvast een voorschot te nemen :-)

Hoe kicken jullie af? Ben benieuwd!

M.

* gebaseerd op het boek "Dromen, durven, doen"
** gebaseerd op "Het geheim van de trainer"
*** Plaatje via

Omgaan met lastig gedrag

Bestaat er een recept om "lastig cursistengedrag" te voorkomen?

In mijn post "Het zwarte schaap met vijf poten" beargumenteer ik dat je een zwart schaap (metafoor voor de cursist die het meeste afwijkt) NIET mag uitstoten.

Gerard Bierens schrijft in de comments: "wat nou als dat zwarte schaap voortdurend je aandacht opeist zodanig dat de rest van de groep daar echt last van heeft?".

Mijn mening: Ook dan niet.

Ik ben ervan overtuigd dat lastige mensen niet bestaan. Het is niet de mens die lastig is, IK of JIJ vindt het gedrag dat dit mens vertoont lastig. (En dat hele volkstammen dit ook vinden, maakt niet uit voor het punt dat ik wil maken).

Laten we de cursist even symboliseren als vlieg. Het gedrag van de trainer is dan de stroop. Volgens mij helpt het dan niet om naar de vlieg te meppen; je zult de stroop weg moeten halen! (Je zult je gedrag dus aan moeten passen). Als het je al lukt één vlieg dood te meppen, dan komen er geheid meer aan!


Als een cursist de hele tijd door je heen praat heeft hij waarschijnlijk iets te vertellen.

• Het kan zijn dat de materie hem uitermate boeit (en dat hij of zij niet door heeft dat hij teveel aandacht opeist)
  
• Het kan ook gaan om een verborgen vorm van kritiek op je programma. Dan is het zaak om die kritiek te achterhalen. Want "Als jij niet in staat bent om goede, gefundeerde kritiek te parereren, is er misschien ook iets mis met je boodschap", schrijven Lianne Kaufman en Janneke Ploegmakers in "Het geheim van de trainer".

Een zwart schaap uitstoten is het uiterste "redmiddel" dat je alleen dan inzet als andere - zachtere - interventies geen effect hebben gehad. Er zijn nog genoeg mogelijkheden om de zaak naar je hand te zetten.

Hier komen een aantal interventies van zacht naar hard*:

• Observeren en zichtbaar maken
• "Het valt me op dat dit onderwerp erg bij jou leeft" (kijk naar de waarde achter de weerstand)
  
• Kanaliseren
• "Ik wil mijn verhaal graag even afmaken. Daarna krijgt iedereen de kans om te reageren. OK?"
• Afleiden
• "X (het zwarte schaap) vindt dit. Ik zou graag willen weten hoe Y erover denkt". (verbreek hierbij het oogcontact met X en kijk naar Y)
  
• Feedback geven (consequentie van gedrag aangeven)
• "Als je door me heen praat, raak ik afgeleid en kan ik mijn verhaal niet meer vertellen. Straks krijg je de gelegenheid om te reageren. OK?"
• Apart nemen
• In de pauze leg je 1:1 uit waarom het gedrag jou (en de anderen) stoort
  
• Overtuigen
• "Jij komt hier om te leren. Dat kan niet als je de hele tijd door me heen praat".
  
• Afdwingen
• "Als je door mij heen blijft praten, moet ik je verzoeken te vertrekken"

Heb je niet een eenvoudiger recept om om te gaan met al die typen "lastige mensen"?, hoor ik u verzuchten. Jazeker. Komtie:

"Lastige mensen" houden jou een spiegel voor. Je hoeft er vervolgens alleen nog maar in te durven kijken ....

M.

* Geïnspireerd door de "interventieladder" in het boek "Het geheim van de trainer".
** Plaatje via en via

Namen Onthouden voor Dummies

Names are easy, it´s the face I can´t remember

Anonymous

Heb je dit ook wel eens?

Je fietst door de stad en ineens roept iemand je naam: "Hé, Marina!". Ik kijk op en denk: "Ja, ik ken jou ook ergens van" en stamel quasi-ik-weet-je-naam-heus-wel-onverschillig "Hé, hallo .." terug.
Maar ik ben natuurlijk allang door de mand gevallen ...

Ik bén niet slecht in het onthouden van namen, ik kíes er soms voor namen wél te onthouden en op andere momenten zie ik er het belang niet van in. Wil je namen onthouden, dan moet je er namelijk met je hoofd bij zijn. Je schakelt gedachten uit, en schakelt over naar actief luisteren. Je staat op het punt een koppeling te maken tussen gezicht en naam en dat gaat niet automatisch. Gezichten worden in een ander gedeelte van de hersenen opgeslagen dan namen.

Namen onthouden doe je dus bewust.

Terwijl ik in het dagelijkse leven ronduit slecht ben omga met het onthouden van namen, ken ik de namen van mijn cursisten altijd heel snel uit mijn hoofd. Dat vind ik namelijk belangrijk!
Het maakt de band hechter, persoonlijker, er heerst meer vertrouwen en dat is goed voor het leerproces.

Voor de lezers onder jullie die ook graag beter namen zouden onthouden hier een aantal tips:

• Deze ligt voor de hand: gebruik naamkaartjes (en laat ze aan beide zijden beschrijven. Dan kunnen de cursisten elkáárs namen ook zien).
• Herhaling werkt! Als Simone iets vertelt in de groep dan vat je haar woorden als volgt samen: "Simone zegt ...... Herkennen jullie je daarin?"
• Wanneer deelnemers zichzelf introduceren vraag je ze iets over hun naam te vertellen (uit het boek Trainen voor Dummies)
• Laat cursisten kiezen uit een stapel ansichtkaarten. Vraag ze er ééntje uit te kiezen die iets over henzelf zegt. Als ze zichzelf vervolgens voorstellen, krijg je - letterlijk - een beter beeld bij de persoon.
• Doe een namenspel.
• Ga in een kring zitten. Eén van de cursisten gaat in het midden staan en er is dus één stoel leeg. De cursist links van de lege stoel slaat met zijn hand op de lege stoel rechts van hem en roept een naam. Diegene gaat daar zo snel mogelijk zitten. Er ontstaat een andere lege plek. De cursist links van die stoel roept wederom een naam. Als die te langzaam is dan kan de persoon in het midden van de kring daar gaan zitten. De “langzame” cursist staat nu in het midden.
  
• Wederom in een kring. Nu met bal. Gooi de bal naar een cursist, terwijl je zijn of haar naam roept. Als het fout is, krijg je ´m terug. Als het goed is, gooit betreffende cursist de bal naar iemand anders.
• Doe de kettingnaam. Je vraagt een cursist iets over zichzelf te vertellen en de volgende cursist stelt zichzelf voor én vertelt iets over de eerste cursist, de tweede cursist stelt zichzelf voor en vertelt iets over de eerst én tweede cursist. En zo verder. (uit het boek Trainen voor Dummies)
• Laat cursisten zichzelf op stellen in een alfabetische rij. Voornamen die beginnen met een A komen eerst, die met een Z het laatste en alles ertussen ertussen ;-)
• Maak een associatie tussen de naam en iets anders. (Dit is een manier om namen te onthouden, die je niet met je cursisten deelt!) Dat kan in de vorm van
  
• een beeld
  Bij Roos zie je bijvoorbeeld een heerlijk riekende bloem voor je, Victor is één van drie stenen standbeelden van de Disneyfilm met Quasi Modo in de hoofdrol
• geluid
  Ageeth "is een naam die ik niet vergeet" en Annemarie even aan mijn moeder vragen
• een gevoel
  Simon, haantje de voorste
• Als je meerdere keren bijeenkomt maak dan een smoelenboek. Schiet een fotootje van elke cursist en stuur iedereen ´de fotogalerij´ na afloop toe.
• Maak een platte grond van de zaal waar je traint. Je tekent de stoelen en schrijft daar de naam bij van de cursist die daar op zit. Eventueel nog met een aantal karakteristieken, zoals “heeft rood haar“, “draagt een fleurige jurk“, “heeft Limburgs accent“ etc. etc. Door zitplaats te koppelen aan naam, onthoud je de naam beter. En de ervaring leert dat de meeste curisten de volgende keer op precíes dezelfde plek gaan zitten ..
• Meer voorbeelden welkom!
  

Bij een aantal voorbeelden hierboven leer je niet alleen de namen beter kennen; het voorstelrondje wordt er in veel gevallen ook nog een stuk leuker en interactiever van!

Als dat geen win-win situatie is ...

M.

Plaatje via